Biểu tượng Le Smoking và sự lên ngôi của những dị bản

Le Smoking là bảo chứng cho một đế chế thời trang phồn thịnh mang tên Yves Saint Laurent, đó và về khía cạnh chủ quan. Nhìn vào mặt khách quan, nó chính là một cột mốc lịch sử vàng son của cuộc cách mạng nữ quyền, của sự “tẩy trừ” làn ranh độc đoán về giới và sự tự tôn về tính nữ trong dáng hình mạnh mẽ của một bộ trang phục mà trước đó chỉ nam giới mới được mặc. Cùng chung nhịp đập với chủ đề tháng sáu "Basic Element" - Nguyên bản, bài viết về bộ suit Le Smoking kinh điển nhà YSL sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tính nguyên bản của một biểu tượng thời trang và ý nghĩa của sự ra đời của những dị bản kế thừa.

Nguyên bản sẽ luôn chiếm lấy ánh hào quang hay sự xuất hiện của dị bản sẽ bao trùm lấy nguồn tư tưởng của số đông? hoặc hơn cả, nguyên bản chính là nguồn cội của dị bản và dị bản chính là tấm gương phản chiếu của chủ thể đầu tiên; hãy cùng tìm hiểu về câu chuyện của bộ suit Le Smoking và sự lên ngôi của những biến thể đầy hoàn mỹ. 

Le Smoking

Le Smoking: Câu chuyện về một biểu tượng và sự lên ngôi của những biến thể

1. Nguyên bản: Cuộc cách mạng tân thời

Đôi khi, người ta luôn chú trọng những  gì nguyên bản nhất, họ quan niệm rằng những chủ thể đầu tiên sẽ luôn bao hàm những giá tinh túy nhất, điều này đúng khi nói về phiên bản Le Smoking đầu tiên. 

Le Smoking

Hình ảnh bộ Le Smoking suit năm 1966 

Bộ suit kinh điển của nhà couturier Yves Saint Laurent được ra đời năm 1966, trong dòng chảy lịch sử của ngành công nghiệp không khói này, đây chính là cột mốc sản sinh của một biểu tượng. Từ khi ra đời, bộ vest đã được gán cái mác “thượng hạng” và luôn được nhắc đến như một món đồ thuộc hàng kinh điển mang giá trị duy mỹ cao dành cho phái nữ. Không một ai “sống” trong ngành công nghiệp này là không biết đến Le Smoking, dường như sự hiểu biết về "gia bảo nhà YSL” này đã trở thành vốn kiến thức cần có của một người làm thời trang, nó là một “phép thử” để xem liệu người đó có thuộc về “thế giới “ phù phiếm” này hay không. Điều đó vô hình đã nói lên một phần nào về sự cao quý vượt bậc của biểu tượng thời trang lẫy lừng nước Pháp. 

Le Smoking

Yves Saint Laurent 

Thông thường, những gì mang tính tiên phong luôn mắc phải những đối lập trong thời gian đầu. Khi Coco Chanel ra mắt Little Black Dress, ngoài sự dè dặt dành cho một thứ mới mẻ, giới mộ điệu đã “ca tụng” chiếc đầm bằng tất cả những mỹ từ mà họ có thể nghĩ ra vào thời đó, họ bảo rằng đó như chiếc chìa khóa giúp gỡ bỏ những gông xiềng cho người phụ nữ.

Tuy nhiên, sự ra đời của Le Smoking thì không được chấp nhận một cách suôn sẻ như vậy. Có lẽ, xã hội thời ấy vẫn còn quá xa lạ với hình ảnh một người phụ nữ mặc suit, họ bài xích vì điều đó chẳng qua đối với họ nó “khó chấp nhận”. Tư tưởng “lỗi thời” ấy còn ngấm ngầm trong cả giới thời trang, nơi mà đáng lẽ ra phải là mảnh đất để những tư tưởng tân tiến ươm mầm, họ nghĩ rằng Yves Saint Laurent chỉ đang phí sức để chạy theo thời đại, họ cho rằng hình ảnh này quá gai góc và sai với chuẩn mực, nhưng có lẽ họ đã quên (hoặc chưa nhận ra) trong thời trang không tồn tại bất cứ một chuẩn mực nào cả. Người phụ nữ mặc đầm lại được coi trọng nhưng khi họ khoác lên mình một bộ suit, họ lại bị “ghẻ lạnh”. Phải chăng, Little Black Dress mang nhiều “tính nữ” hơn Le Smoking, hay chỉ đơn giản, đó là một chiếc đầm và đàn ông thì không mặc đầm. 

Le Smoking

Nữ minh tinh Catherine Deneuve là người đầu tiên được mặc Le Smoking 

Tính thời trang của bộ suit có lẽ phải cần thêm thời gian để giới mộ điệu nhận ra và tôn vinh, tuy nhiên, điều không thể phủ nhận đó chính là tính cách mạng của Le Smoking. Một người phụ nữ mặc suit vào những năm sau Thế chiến, nếu điều đó chưa đủ mang tính cách mạng, có lẽ chúng ta sẽ phải cần một cuộc chiến khác, chỉ để thấy được rằng những người phụ nữ đã tạo nên những thay đổi gi cho xã hội này. 

Le Smoking

Bianca Jagger diện một thiết kế Le Smoking 

Le Smoking

Nữ diễn viên người Mỹ gốc Đức Marlene Dietrich trong một thiết kế Le Smoking thuộc hàng kinh điển

Để được mang danh xưng biểu tượng, Le Smoking không thể dừng lại dưới hình thức của một bộ suit thông thường, nó còn biểu trưng cho niềm kiêu hãnh của người phụ nữ tân thời, và trên tất cả, nó là bộ âu phục đầu tiên dành cho phái nữ. Người nữ khi mặc Le Smoking không hề mang vẻ yếu đuối, tỉ tê; ngược lại, họ mạnh mẽ, tự chủ và mang trong mình một nét gợi dục phảng phất mà giới mộ điệu ví von chỉ bằng hai từ (sau này trở thành một cụm tính từ được sử dụng rộng rãi) – Smoking hot.

Thế nên, để một người làm thời trang nói về sức mạnh của trang phục trong cuộc cách mạng tân thời đã làm dấy lên “tiếng lòng” của nữ quyền và sự đấu tranh không ngơi nghỉ cho bình đẳng giới, họ sẽ nói về Le Smoking, bên cạnh chiếc Tweed jacket kinh điển của Chanel hay chiếc Cocoon jacket thời thượng nhà Balenciaga (một số biểu tượng thời trang cùng thời). 

Le Smoking

Hình ảnh táo bạo và mang tính thách thức của bộ suit Le Smoking đã không ít lần gặp phải phản ứng gay gắt từ xã hội

Trên thực tế, cái chất “biểu tượng” của một bộ suit thoạt nhìn qua có vẻ bình thường này là ở một bức ảnh chụp thời trang. Cha đẻ của bức ảnh kinh điển mà luôn luôn được ghi khắc trong tâm trí giới một điệu kia chính là Helmut Newton, chính ông là người đã tạo nên cái gọi là “kinh điển” cho Le Smoking. Trải dài trên trang báo Vogue Pháp năm 1975, người đàn bà mang vẻ đĩnh đạc hiếm thấy với mái tóc slicked back mạnh mẽ, dáng đứng đầy tự chủ lồng ghép trong đó sự nam tính trầm mặc, tay nàng cầm điếu xì gà vẫn còn khói đỏ, nàng cô độc trên một góc phố ở Paris, hình ảnh này đã tạo nên một làn sóng mạnh mẽ của nữ quyền, về sự trỗi dậy của bộ phận người phụ nữ thời bấy giờ, khi xã hội vẫn luôn nằm dưới mắt nhìn “siêu vẹo” của người đàn ông.

Sự hòa quyện giữa trang phục, bối cảnh, và con người đã tạo nên một câu chuyện về một cuộc cách mạng ngầm nhằm mang lại tiếng nói độc lập cho nữ giới. Bộ suit kinh điển đã xuất hiện như một lối thoát cho những người phụ nữ đương thời, họ tìm được bản ngã riêng không còn lệ thuộc, họ cất lên tiếng nói vì cộng đồng, họ tham gia vào những vấn đề chính trị (trước đây từng là một điều cấm kị), và tất nhiên, họ mặc Le Smoking. 

Le Smoking

Nhiếp ảnh gia Helmut Newton

Le Smoking

Bức ảnh mang tính biểu tượng nhất mọi thời đại

Le Smoking

Ở một thước ảnh khác, sự xuất hiện của một người mẫu khỏa thân đã tạo nên ấn tượng sâu sắc trong lòng giới mộ điệu

Le Smoking là bảo chứng cho một đế chế thời trang phồn thịnh mang tên Yves Saint Laurent, đó và về khía cạnh chủ quan. Nhìn vào mặt khách quan, nó chính là một cột mốc lịch sử vàng son của cuộc cách mạng nữ quyền, của sự “tẩy trừ” làn ranh độc đoán về giới và sự tự tôn về tính nữ trong dáng hình mạnh mẽ của một bộ trang phục mà trước đó chỉ nam giới mới được mặc.

2. Dị bản: Tiếp tục sứ mệnh

Kể từ ngày Le Smoking ra đời đến nay đã là một chặng đường 6 thập kỉ dài dằng dẵng nhưng việc đấu tranh cho nữ quyền vẫn chưa lúc nào có dấu hiệu kết thúc, ngược lại, cuộc chiến ngày càng trở nên khốc liệt hơn. Cũng chính vì lẽ đó, Le Smoking, biểu tượng của nữ quyền vẫn biến đổi theo năm tháng; và cứ một mùa thời trang, bộ suit kinh điển lại ngang nhiên hiện hữu trên các đường băng xa hoa của các nhà mốt tên tuổi để cùng ngân lên khúc ca về nữ quyền và bình đẳng giới. 

Le Smoking

Hình ảnh Le Smoking thời hiện đại quá biểu cảm ấn tượng của người mẫu Cara Delevinge

Le Smoking

Sự thay đổi và lên ngôi của các biến thể góp phần duy trì tính biểu tượng của Le Smoking

Le Smoking

Bộ suit là khúc ca về nữ quyền và bình đẳng giới

Le Smoking

Dù có thay đổi với muôn hình vạn trạng, Le Smoking vẫn luôn là một tượng đài về nữ quyền

Bản biến thể nên được nhắc đến với sự trân trọng hơn cả vẫn nên là những mẫu thiết kế sau này của nhà Yves Saint Laurent. Kể từ ngày ra đời, bộ suit kinh điển được biến đổi với nhiều phiên bản khác nhau những vấn giữ nguyên chất liệu cao cấp như ở phiên bản đầu tiên. Bộ suit thế hệ mới có những đường cắt gọn hơn, tính nữ được nâng cao hơn để phù hợp với thị hiếu khách hàng nhưng vẫn thể hiện được tư duy thời trang tân tiến. Trên sàn diễn, bộ suit lại mang một vẻ ngoài đậm tính thời trang với những cách tân mới lạ mang mang đậm cái tôi thời trang riêng của từng nhà sáng tạo. Để tiếp nối tinh hoa, Tom Ford đã luôn hướng về giá trị cổ điển của bộ suit đầu tiên nhưng vẫn không quên biến điệu ở một vài chi tiết không đáng kể.

Le Smoking dưới triều vương Stefano Pilati vẫn mang một nét cổ điển chuẩn mực đồng thời toát lên vẻ đàn bà ý nhị nhưng đầy quyền lực, điều này có thể thấy trong show diễn khoảng cuối những năm 2000. Cho đến thời kì của nhà cầm quyền Hedi Slimane, Le Smoking lại có dáng vẻ nổi loạn, bất cần, phảng phất một chút grunge của những năm tháng cuối thập niên 90s đầu thế kỉ 21. Giới mộ điệu sẽ không thể quên được show diễn cuối cùng của Slimane dành cho Saint Laurent sau 4 năm gắn bó, bộ sưu tập là lời tri ân đối với những giá trị lâu đời mà Yves Saint Lauren đã để lại, lồng ghép trong đó là những tinh hoa của thời trang những thập niên xưa cũ, và không thể thiếu đó chính là hình ảnh của bộ suit kinh điển như Karl Lagerfeld đã từng nói: "Chúng tôi không cần phải làm bộ suit Smoking, Hedi đã làm tốt điều đó rồi". Khi được chuyển giao về tay Antony Vaccarello, với biệt tài khai thác cơ thể người nữ vô cùng chuẩn xác, Le Smoking của ông lại mang vẻ gợi cảm khó cưỡng nhưng hiện đại và “gần gũi” hơn cả. 

Le Smoking

Tom Ford for YSL Spring Summer 2002: Cổ điển và thanh lịch

Le Smoking

Stefano Pilati for YSL Fall Winter 2011: Tinh tế và giản đơn

Le Smoking

Hedi Slimane for Saint Laurent Paris Fall Winter 2013: Phóng khoáng đậm chất Parisian Chic

Le Smoking

Anthony Vaccarello for Saint Laurent Fall Winter 2017: Gợi cảm đầy tinh thần tự do

Le Smoking chính là một biểu tượng thời trang và sứ mệnh của một biểu tượng chính là truyền cảm hứng để cho những sáng tạo được thăng hoa. Thế nên, hình ảnh về bộ suit kinh điển không chỉ được tôn vinh trong chính căn nhà mà nó được sinh ra mà còn nhận được vinh quang qua bàn tay của những bậc thầy thời trang khác. Cùng với sự lên ngôi của xu hướng menswear (phụ nữ mặc trang phục nam giới) và sự thống trị của trường phái androgyny (trường phái thời trang phi giới tính), Le Smoking đã có một cú chuyển mình ngoạn mục qua lối tư duy thẩm mỹ khác nhau của mỗi nhà mốt.

Helmut Lang Thu Đông 1994 đã trình làng mẫu suit đầy phóng khoáng  với phần áo sơ mi bên trong để hở cúc nói lên tư tưởng tự do, cùng phần quần có chi tiết track line neon đầy ngẫu hứng. Thu Đông 1996, Tom Ford đã mang bộ suit làm bằng chất liệu nhung với tông màu xanh đại dương đầy sang trọng lên sàn diễn Gucci, điều này hoàn toàn không xa lạ, vì cảm hứng về giới và tình dục vẫn luôn là kim chỉ nam cho những sáng tạo gán mác Tom Ford. Alexander McQueen lại dành cho Givenchy mùa Xuân Hè 1997 mẫu suit mang màu sắc u tối và đầy uy lực với phần cầu vai được độn vuông vức và phần cổ áo sơ mi cứng cáp đầy kiêu hãnh. 

Le Smoking

Từ trái qua: Helmut Lang, Tom Ford cho Gucci, Alexander McQueen cho Givenchy

Bước sang một kỷ nguyên mới, thời trang cao cấp lại đương đầu với nhiều khó khăn mới. Thời đại số hóa với sự ra đời của mạng xã hội làm thay đổi thói quen “tận hưởng và sử dụng” thời trang của khách hàng, song, sự phát triển như vũ bão của các hãng thời trang “mì ăn liền” cũng trở thành một mối nguy đối với các nhà mốt cao cấp. Thời nay khách hàng có những yêu cầu riêng bắt buộc các nhà mốt phải chuyển mình để làm vừa lòng họ, vì thế, Le Smoking lại có những thay đổi mới lạ hơn.

Le Smoking qua bàn tay Jean-Paul Gaultier lại trở nên lãng mạng, đậm chất thơ và vương vấn một chút phong sương kiều diễm của quý cô nước Pháp trong những show diễn couture của nhà mốt. Raf Simon khi điều hành Dior đã tạo nên những bộ Le Smoking mang tính ứng dụng khá cao  với phần quần cách tân với độ dài giảm, phần chit eo rõ hơn để tăng độ nữ tính, có thể thấy trong show diễn Xuân Hè năm 2013. Khi qua tay nữ thiết kế Stella McCartney, bộ suit lại mang dáng vẻ khoan khoái với các chi tiết lược giản và tỉ lệ được tăng lên do sự lên lên ngôi của xu hướng oversized từng làm mưa làm gió vài năm trước đây. Dù ở thời kì nào, dù ở dưới hình dạng chất liệu nào, Le Smoking sẽ luôn là lời tuyên ngôn của nữ quyền, là lời khẳng định của bình đẳng giới và chính là sự tôn vinh dành cho một biểu tượng thời trang vĩnh cửu. 

Le Smoking

Jean-Paul Gaultier biến hóa Le Smoking với cảm hứng lãng mạn trong show Xuân Hè 2011

Le Smoking

Dior Xuân Hè 2013 ghi dấu ấn với Le Smoking suit đậm tính nữ của Raf Simon

Le Smoking

Stella McCartney với chủ nghĩa tự do và chủ trương giải phóng hình thể

Le Smoking

Dolce & Gabbana tôn vinh thế hệ millennial

Kết

Trong quá khứ, Le Smoking đã tạo nên một cuộc cách mạng về tư tưởng giải phóng nữ quyền và đã nghiễm nhiên trở thành một chứng nhân cho những giá trị muôn đời của ngành công nghiệp thời trang. Ở thời hiện tại, Le Smoking hiện hữu qua nhiều hình hài dáng vẻ để củng cố cho tuyên ngôn đấu tranh vì bình đẳng giới, vì một xã hội công bằng. Dù nguyên bản hay dị bản, dù vướng phải định kiến hay được chấp nhận, Le Smoking vẫn luôn là một biểu tượng thời trang vĩnh hằng. Có lẽ, vấn đề về giới về quyền qua từng thời kì lại được nhìn nhận khác nhau, có những cung cầu khác nhau, thế nên, sự công bằng có lẽ là một điều quá đỗi xa xỉ, nhưng ta vẫn sẽ không ngừng đấu tranh, và tất nhiên, chúng ta sẽ mặc Le Smoking.

Thực hiện: Hieu Tran

Theo L'Officiel Vietnam